Zamość to regionalny ośrodek usługowy w południowej części województwa lubelskiego. Znaczny udział w gospodarce miasta przypada na usługi w branżach okołoturystycznych i handlu. Wcześniej miasto było ośrodkiem przemysłowym, głównie w gałęziach spożywczej i meblarskiej. Powstanie Podstrefy Zamość SSE EURO-PARK Mielec to powrót do zrównoważonego rozwoju miasta.

W 1591 w Zamościu, świeżo co założonym przez hetmana Jana Zamoyskiego,  czynne były cegielnie pracujące na potrzeby miasta, młyn, 7 browarów ze słodowniami i przetapiająca wosk woskobojnia (czynna jeszcze wiek później) Niemca Bocla - prawie wszystkie na przedmieściach. Zamość i związana z nim Ordynacja Zamojska stanowiły samowystarczalny organizm gospodarczy i kulturalny. Cegielnie, młyny i browary były największymi zakładami przemysłowymi w ciągu trzech wieków istnienia miasta.

„Termin „Państwo Zamojskie” na określenie ordynacji był często używany w wielu aktach prawnych.(...) W dyskusji sejmowej wręcz zarzucano Zamoyskiemu: „Toć specjale dominium aut principatum fromare sobie umysli conta legem”. I dalej „A oto elementy, które złożyły się na harmonijną całość dominium: samodzielność gospodarcza i rolna, własny przemysł, rzemiosło i handel, (...) własne siły militarne, niezawisłe sądownictwo, religia „państwowa”, własne szkolnictwo i ośrodek naukowy z własną drukarnią”. Prof. Jerzy Kowalczyk (w: Kultura i ideologia Jana Zamoyskiego, Warszawa 2005)

W XIX wieku
W 1820 były 4 „fabryki”: garbarnia, wytwórnie mydła i świec, waty oraz garnków i kafli. Po upaństwowieniu miasta rząd przejął ordynackie cegielnie (3), młyny (2), rzeźnię i browar. Wiele zakładów zniszczono w czasie oblężenia w 1831. W 1823 oprócz 2 cegielni była jeszcze mydlarnia i garbarnia. Przed kasatą twierdzy oprócz 2 cegielni, istniały zatrudniające przeważnie po kilka osób fabryczki garnków, wyrobów miedzianych, kafli, waty, octu, płótna, garbarnia, a także wytwórnia mydła i świec. 

Początek XX wieku
W 1910 roku w Zamościu działały 2 browary, 3 cegielnie, garbarnia, kaflarnie, 2 miodownie, 3 młyny, octownia, 4 olejarnie, tartak, wytwórnie mydła, gilz papierosowych, 5 wytwórni wód gazowych, które łącznie zatrudniały 147 osób.

W latach 1918-1939
Dopiero po I wojnie światowej, kiedy doprowadzono do Zamościa kolej, zaczął się rozwijać przemysł i usługi. W 1918 roku powstało pierwsze w mieście Tow. Akcyjne - „Ziemianin”. W 1927 „Kwartalnik Statystyczny” wymieniał jeden z 44 - zamojski okręg gospodarczy (7 powiatów - Zamość, Krasnystaw, Tomaszów, Hrubieszów, Włodzimierz, Horochów, Sokal). Zamość znalazł się w granicach Centralnego Okręgu Przemysłowego (1938), a także w znacznie węższych granicach lokalizacji przemysłu obronnego (z Lublinem, Radomiem, Kielcami, Tarnowem i Przemyślem), do której niedoszło wskutek wojny.

Od 1932 w Zamościu miała siedzibę założona przez Stanisława Czerskiego w 1919 w Zwierzyńcu firma „ Polski Przemysł Drzewny - Czerski i Jakimowicz ” z oddziałem we Lwowie i fabrykami we Lwowie i Bondyrzu. Produkowano w niej meble gięte na zamojskie, europejskie i zamorskie rynki (także do Azji i Australii). W 1931-40 spółka "Czerski i Jakimowicz" utrzymywała kontakty handlowe z 45 państwami (99 miast, 249 firm). Na porównywalną skalę takiego zasięgu eksportu nie osiągnęło żadne inne przedsiębiorstwo w regionie w 2 poł. XX wieku. (na zdjęciu obok: załadunek mebli w gdyńskim porcie, foto. ze zbiorów Archiwum Państwowego w Zamościu).

W latach 1903-1976 działał w Zamościu Browar Livonia, ważący przed wojną nawet do 10 tys. hl piwa rocznie. Po wojnie upaństwowiony. W latach 60-tych produkcja na poziomie 25 tys. hl piwa rocznie.

Po 1945 roku
Wybuch II wojny światowej przeszkodził jednak w rozwoju gospodarczym miasta. W 1953 powstały Zakłady Zbożowo-Młynarskie i Chłodnia Składowa, następnie Zakłady Mięsne. W 1964 powstały Zakłady Jajczarsko-Drobiarskie, w 1965 Fabryka Pasz Treściwych „Bacutil”, rozbudowano Zamojskie Fabryki Mebli. W 1968 ponad połowę z prod. globalnej w mieście dawały Zakłady Mięsne. W 1964 ówczesna Komisja Planowania Rady Ministrów zdecydowała o budowie największych w Europie zakładów materiałów elektroizolacyjnych (docelowo zatrudnienie 4 tys. osób), lecz w 1970 pod naciskiem ówczesnego lobby śląskiego decyzje cofnięto. W latach 1965-71 planowano budowę 15 zakładów, m.in. samochodowe zakłady naprawcze (mające zatrudniać nawet 700 osób), zakłady przem. cukierniczego, zakłady papiernicze (1000 osób), zakład przetwórstwa owocowo-warzywnego, zakład doświadczalny Instytutu Telekomunikacji. W latach 70-tych powstały dwa ostatnie wielkie zakłady przemysłowe – Zakłady Odzieżowe Delia” oraz „Metalplast”. W 1986 roku – wg produkcji - największym przedsiębiorstwem były Zamojskie Fabryki Mebli  (14 miejsce w regionie, 390 w kraju).

Tab. 1.  Zatrudnienie w przemyśle w Zamościu

1947	1 600	1986	9 900
1956	2 100	1989	9 000
1965	4 700	1991	6 100
1968	5 800	1993	5 800
1970	6 400	2000	4 000
1980	8 700	2010	3 700

Na podstawie A. Kędziora, Encyklopedia M. Zamościa, Chełm 2000

Po 1990 roku
W latach 90-tych XX wieku upadła większość państwowych zakładów produkcyjnych. Gospodarka miasta coraz bardziej nastawiała się na usługi w branżach okołoturystycznych. Szczególnie po 1992 roku, w którym zamojskie Stare Miasto zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO, powstało wiele restauracji, barów i hoteli nastawionych na obsługę ruchu turystycznego. Po 2005 roku do Zamościa napłynęły setki milionów złotych dofinansowania na rewitalizację budynków i obiektów zabytkowej twierdzy Zamość. Przywracanie do świetności Starego Miasta będzie trwało jeszcze kilka lat.

W 2007 roku, na prośbę potencjalnych inwestorów, rozpoczęto rozmowy z Agencją Rozwoju Przemysłu S.A. – zarządzającą Mielecką Specjalną Strefą Ekonomiczną, aby w Zamościu utworzyć podstrefę ekonomiczną. Firmy w listach intencyjnych wskazywały strefę mielecką jako zarządzającego. W czerwcu 2009 roku została powołana Specjalna Strefa Ekonomiczna "EURO-PARK" MIELEC - Podstrefa Zamość.

oprac. Piotr Rogalski (na podstawie: A. Kędziora, Encyklopedia M. Zamościa, Chełm 2000)